10 wandelroutes in Zuid-Limburg

In Zuid-Limburg, volgens velen de mooiste wandelprovincie van Nederland, moet je zijn als je een beetje pit in je wandelingen wilt. Wandel.nl tipt tien van de mooiste wandelroutes.

In Zuid-Limburg moet je zijn als je een beetje pit in je wandelingen wilt, een helling, een holle glibberige weg, een kapel op een plateau, een vakwerkhuis in een dal. Routemakers bedenken culinaire routes, kroegjesroutes, heilige huisjesroutes; creatieve inwoners roepen hun dorp uit tot 'het enige bergdorpje van Nederland. Dit zijn tien van de mooiste routes. De meeste beschut door een bos en allemaal gelegen in Nationaal Landschap Zuid-Limburg, het groene hart tussen Maastricht, Sittard-Geleen en Parkstad Limburg.

> Lees ook het artikel over wandelroutes in Noord- en Midden-Limburg


Routetip 1: Wandelroute rondom de Sint-Pietersberg, 10,8 km

Oehoes, wijn en koffie op een kasteel
De Sint Pietersberg is de icoon van het Zuid-Limburgse landschap. Doorn in het oog van natuurbeheerders zijn de uitgravingen van het mergel, diep uit het hart van de berg. Dat doet ENCI al sinds 1926, maar dankzij de inzet van Natuurmonumenten zal daar vanaf 2018 een eind komen. Dan krijgt de natuur meer ruimte, wat de berg voor wandelaars extra aantrekkelijk maakt. Én voor de oehoe die de berg en omgeving - 's nachts jaagt-ie zelfs in de straten van Maastricht - als domein heeft. Deze grootste uil van Europa kan zo'n 75 centimeter groot worden met een spanwijdte van 1 meter 80! Wandelroute Sint-Pietersberg (rode paaltjes of via app) van 10,8 km  belooft mooie uitzichten over het Jekerdal. Daarin ligt de Apostelhoeve, de eerste commerciële wijngaard van Nederland. Ook Château Neercanne komt voorbij, het enige terrassenkasteel, nu restaurant, van Nederland. Startpunt van de wandelroute is Fort Sint Pieter. Een bakje koffie? Dat kan bij Châlet Bergrust. Glaasje wijn? Buitengoed Slavante heeft de oudste wijngaard van Nederland, sinds 1967. Ook voor (betaalde) rondleidingen in de mergelgrotten kun je er terecht.

Château Neercanne (Foto: Bert Kaufmann / Wikipedia.com) Château Neercanne (Foto: Bert Kaufmann / Wikipedia.com)

Routetip 2: Kunradersteenroute, wandelroute door Voerendaal, 11,4 km

Geen mergel maar kunrader
Het landschap rond Voerendaal is lekker heuvelachtig. Dat komt onder andere doordat de bodem kalkgesteente bevat. Op z'n hoogst opgestapeld vormt het de Kunderberg. Daar wordt Kunradersteen gewonnen, een harde steensoort die is opgebouwd uit samengeperste skeletten van zeedieren. Kunradersteen lijkt op Limburgse mergel maar is veel harder omdat het veel compacter is en geen klei bevat. De kleur is prachtig bruingeel. De kapel tegenover de Bernardushoeve, startpunt van de route, is er deels uit opgetrokken, net als de wegkruisen ernaast. Ander moois dat je op wandelroute Kunderasteen (11,4 km) tegenkomt zijn drinkpoelen en (uitzicht op) graften. De drinkpoelen zijn broedplaats geworden voor insectenlarven en amfibieën en kraamkamer voor kikkers, padden en salamanders. Graften zijn typisch voor Zuid-Limburg. Het zijn steilranden die met bomen en struiken zijn aangeplant om uitspoeling van löss, de bodemsoort hier, te voorkomen. Overst Voerendaal is een landgoed met 11.000 druivenstokken. In de hoogstamboomgaard vind je oude rassen van appels, peren, kersen en pruimen. De route is gemarkeerd met bruine paaltjes en start bij de Bernardushoeve in Eys. De dag begint er goed met 'un tas koffie'.

Tip: een zwaardere variant op bovengenoemde 'gemiddeld zware' route is de Achteromkijkroute, opgebouwd uit 2 lussen, van 5,5 en 7,7 km, gecombineerd 10,8 km.


Routetip 3: Wandelroute Noordal, 10,8 km

Dassen, dennen en een vliezeltje Voerstreek
In dit Nederlands-Belgische grensgebied werken boswachters van Natuurmonumenten samen met de Belgische collega’s van Natuurpunt. Het doel is een ecologisch aaneengesloten Natura-2000-gebied te realiseren. Dwars door dit heuvelachtige landschap, dat grenst aan de Voerstreek, loopt wandelroute Noordal (10,8 km). Wat meteen opvalt in Noorbeek, startpunt van de route, is de oeroude Brigidakerk (sinds 1000) met op de stoep een kale mei-den. Een 382 jaar oude traditie wil dat in de maand mei de ongetrouwde mannen uit het dorp een den kappen en die in het dorp oprichten. Die belofte werd in 1634 gedaan aan de Heilige Brigida, in ruil voor het beëindigen van de pest die onder het vee heerste. Bijzonder ook, zonder dat-ie opvalt, is het riviertje de Noor. Het ontspringt in de Noorbeek (St Brigidabron) en mondt uit in de Voer in België, van noord naar zuid dus, wat uniek is voor een Nederlandse rivier. Het dorpje Mheer heeft nog enkele mooie vakwerkhuizen, bouwsels van leem en stro, zie makkelijk af te breken en elders op te bouwen waren zoals ooit de opzet was. Van ander kaliber is het imposante, 14e eeuwse kasteel van Mheer. In de omgeving vind je opvallend veel boomgaarden. 'Een ware fruitschuur' waar de das, een fanatieke fruiteter, zich prima thuisvoelt. Start- en eindpunt van de wandelroute is café d'r Pley in Noorbeek, een fraai Limburgs huiskamaercafé. Herken je het? Het is het boegbeeld in de bekende Brand-bier commercial.

Tip: aan Belgische zijde van de grens ligt het knooppuntnetwerk Voerstreek. Een vergelijkbare route is de de 10 km lange Altenbroekwandeling tussen Noorbeek en 's-Gravenvoeren (B).

De oeroude Brigidakerk in Noorbeek met de kale mei-den (Foto: Wikipedia.com).   De oeroude Brigidakerk in Noorbeek met de kale mei-den (Foto: Wikipedia.com).

Routetip 4: Brunsummerheide, wandelroutes vanaf Heerlen, 2,5 - 8 km

Hei en heul veul heuvels
De bodem onder de Brunssummerheide is miljoenen jaren geleden gevormd door verschuivingen van de aardkost. Dat leverde reusachtige aardbreuken op met dito hoogteverschillen. Niet dat het zwoegen en ploeteren is over de Brunsummerheide, maar een beetje gebijt in de kuiten is niet te vermijden. De wandelroutes van Natuurmonumenten voeren door bos, langs vennen en moeras, langs de Roode Beek - en vooral over de hei. Vroeger was de hei veel uitgestrekter, maar nog altijd is de Brunsummerheide leefgebied van dertig zeldzame dieren en planten, waaronder vijf soorten reptielen. Eind augustus werd zelfs de Grote harsbij gesignaleerd. De bij eet van rolklaver, maar om te overleven heeft ze ook kale zandgrond nodig. Daarin maakt ze een gaatje voor haar nest dat ze bouwt van hars van naaldbomen en blaadjes van rolklaver. Al die materialen zijn voorhanden op de Brunsummerheide, toch was het een bijzondere verschijning. Tijdens je wandeling kun je een specht spotten, of in ieder geval zijn geroffel horen. Op de hei ligt een grafheuvel uit de middeleeuwen en een niet te missen oude landgraaf, een monumentaal verdedigingswerk van zo'n 10 kilometer lengte.

Vanaf het bezoekerscentrum van Natuurmonumenten in Heerlen - met vlakbij pannenkoekenhuis Schrieversheide - zijn verschillende routes uitgezet, o.a. een drempelvrij beleefpad (1 km, ook geschikt voor rolstoelers); een gezinsspeurroute met leuke natuurweetjes (gele paaltjes, 2,5 km) en een route van 4,7 km (lichtblauwe paaltjes) die te koppelen is aan een route van 4,9 km (lichtgroene paaltjes).

Er lopen nog meer wandelroutes vanaf het bezoekerscentrum, waaronder een lekkere lange van 13,5 km (donkergroene paaltjes).


Routetip 5: NS-wandelroute Savelsbos, Maastricht - Eijsden, 23 km

Pittige paden en pijlen van vuursteen
Het Savelsbos is een smalle, zes kilometer lange strook bos met steile hellingen. De hoogteverschillen lopen op van 70 tot 125 meter boven NAP. Een pittige wandeling met veel trappenpaden, deze NS-wandelroute Savelsbos. Regelmatig worden in het Savelsbos - Savelsbösj op z'n Limburgs - sporen uit de steentijd gevonden. Zoals de prehistorische vuursteenmijnen, het oudste archeologisch en industrieel monument van Nederland. In de bodem komen vuursteenknollen voor, een gesteente dat al zo'n 4000 jaar geleden door vuursteenwerkers werd bewerkt. Er zijn splinters vuursteen gevonden, afvalrestjes bij het maken van bijlen, messen en speerpunten. Deel van het Savelsbos is natuurreservaat en in beheer bij Staatsbosbeheer. Het bos is over het algemeen oud, hoge woudreuzen geven het een indrukwekkend aanzien. Ze vormen een mooi decor voor wandelaars en vormen een fijn leefgebied voor holenbroeders en dassen.

Op NS-wandeling Savelsbos kun je van Maastricht naar Eijsden achtereenvolgens de witrood markering volgen van het Pieterpad en het Pelgrimspad en daarn de geelroodmarkering van het Krijtlandpad.  De tocht is pittig, stijgt en daalt over holle, soms gladde en/of glibberige wegen en smalle paden. De route kan op verschillende punten gestart/ingekort worden tot een lengte van 8, 12, 15, 18, 21 of 23 km. Startpunten/pleisterplaatsen onderweg zijn Bemelen, Cadier en Keer, Gronsveld, Eijsden.

Het Savelsbos is een smalle, zes kilometer lange strook bos met steile hellingen (Foto: Wikipedia.com). Het Savelsbos is een smalle, zes kilometer lange strook bos met steile hellingen (Foto: Wikipedia.com).

Routetip 6. Wandelroute De Kluis, randje Valkenburg, 6 km

Veel kastelen en een bijzondere kluis
In Limburg vind je op enkele plekken nog eenmanskloosters: kleine, eenvoudige huizen met een kapel die ter plekke 'kluizen' worden genoemd. Wandelroute De Kluis is kort (6 km), maar pittig. Dat betekent wel prachtige uitzichten over het Zuid-Limburgs heuvelland. Je volgt de groene paaltjes, langs de oever van de Geul, langs de weilanden van landgoed Genhoes en dan via historisch Valkenburg weer terug naar startpunt de Kluis. Bijzonder verhaal is dat van kluizenaar Arnoldus Haesen uit Wijlre. Die bakte 'Anthoniusbroodjes' - broodjes met kruiden uit het bos - die de boeren als voer aan hun dieren gaven die er blakend gezond van werden. De kapel barste uit z'n voegen van alle dankbare boeren. En sindsdien wordt ieder jaar op de laatste zondag van juni 'De Sjaasbergergank' (bedevaart) gehouden. Wandelroute De Kluis passeert ook enkele opzienbarende kastelen. Kasteel Genhoes en kasteel Schaloen bijvoorbeeld, maar ook, even van de route af, Kasteel Oost, met een tuin die grenst aan de Geul (tip: koffie in ’t Koetshoes). Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Kasteel Oost een toevluchtsoord van kunstenaars uit het noorden van Nederland. Het hooggelegen kasteel Valkenburg tot slot was ooit het stamslot van de heren van Valkenburg.

Tip: Door hetzelfde kasteelrijke gebied voert de 15 km lange wandelroute Genhoes van Natuurmonumenten (routebeschrijvingm kaart en app). Hij is niet bewegwijzerd. Startpunt van deze lange route is bij Kasteel Oost in Valkenburg a/d Geul.


Routetip 7: Wandelroutes Geuldal, 12,3 km

Stegelkes, meanders en maretakken
In misschien wel de allermooiste Zuid-Limburgse wandelgebieden - het Geuldal (Epen) en het Gulpdal (Slenaken-Gulpen) - is het een wirwar aan routes met de bijbehorende chaos aan bordjes. Handig is dan de 'digitale bijbel voor wandelroutes in Zuid-Limburg'. Zoek op plaatsnaam, afstand of via de kaarten en je krijgt de routes opgelepeld met kaart, routebeschrijving, gps-track en al. Hulde!

De Geul heeft in Zuid-Limburg een groot dal uitgesleten. De weilanden zijn er door hagen van elkaar gescheiden. En van wei naar wei wandel je over kerkenpaden die door draaihekjes, ook wel stegels of 'stegelkes' genoemd, met elkaar verbonden zijn. Dwars door het Geuldal stroomt het riviertje de Geul, die wordt gevoed door 130 zijbeken. Het is een echte regenrivier. Door een verval van 250 meter over 56 kilometer is het de snelst stromende rivier van Nederland. Op deze wandelroute Geuldal maak je kans (klein) de bever te zien of (groter) zijn sporen: knaagsporen onderaan de bomen. En in de steile oevers van het snelstromende riviertje heeft de ijsvogel zijn hol. Meer moois onderweg zijn de 16e eeuwse vakwerkhuisjes, heggen en houtwallen (leefgebied van reeën en ransuilen), hoogstamfruitbomen en het seismologisch station ’Heimansgroeve’ van het KNMI. Vooral in de winter vallen de maretakken op, grote groene bollen in de populieren, hoog boven de meanderende Geul.

Het Geuldal is in beheer bij Natuurmonumenten die er 2 korte, niet bewegwijzerde routes onderhoudt, van  2,5 + 5,5 km, gecombineerd tot een wandelroute van 6 km.Start/eindpunt is de populaire Herberg de Smidse in Epen.

Het Geuldal tussen Mechelen en Epen (Foto: Bert Kauffman). Het Geuldal tussen Mechelen en Epen (Foto: Bert Kauffman).

Routetip 8: Wandelroutes Gulpdal, 9,3 km

Langs de rivier naar 204 m hoogte
Hetzelfde wat voor het Geuldal geldt, is van toepassing op het Gulpdal. Ook hier biedt de digitale wandelgids www.wandelgidszuidlimburg.com uitkomst. Zoek op 'Gulpen' of 'Slenaken' en je krijgt tal van wandelroutes (kaart, beschrijving en gps-track) voorgeschoteld, o.a. deze fraaie wandelroute Gulpdal van 9,3 km die start en eindigt in Gulpen. Het is een heuvelachtige wandeling langs weilanden en bosranden met mooie uitzichten naar Landsrade en uiteindelijk een onovertroffen uitzicht op Gulpen. Vier kilometer na de start in Gulpen bereik je het hoogste punt van de route, bijna 204 meter. Hoofdrol in dit verhaal is de kronkelende Gulp, een beek vol forellen en andere, ook zeldzame vissen.

Een jaarlijks terugkerend evenement in juni is de Nacht van Gulpen, een wandeltocht van 70 km waar ieder jaar ruim duizend wandelaars aan meedoen. Al sinds 1977 wordt deze wandelklassieker door WSV De Veldlopers georganiseerd. 'Een unieke combinatie van topsport en Bourgondische gezelligheid', noemt de organisatie de Nacht van Gulpen.

Een langere tocht langs de Gulp is die uit digitale wandelgids wandelgidszuidlimburg.com > Slenaken met beschrijving en routekaart.


Routetip 9: Margraten-route, 10,4 km

Militaire begraafplaats of een knus café met open haard
Margraten, gelegen op het plateau van Margraten, is tot ver over de grenzen bekend vanwege de Netherlands American Cemetery and Memorial, een grote Amerikaanse militaire begraafplaats. Onze regering heeft na de Tweede Wereldoorlog de grond waarop de begraafplaats is aangelegd afgestaan aan de Verenigde Staten. Eeuwigdurend. Dat deed ze uit eerbied en dankbaarheid tijdens de oorlog. Er liggen 8302 soldaten begraven, maar wie het aantal graven telt komt op 8301. In één graf liggen twee onbekende gesneuvelde Amerikaanse soldaten. De Margraten route voert 10,4 kilometer over vlakke, makkelijk begaanbare veldwegen langs de Amerikaanse begraafplaats Margraten en door het buurtschap Honthem. De route is niet bewegwijzerd maar een kaart en routebeschrijving staan op www.wandelgidszuidlimburg.com. Startpunt is Eetcafé ’t Flaterke in Margraten.

Een andere, wél bewegwijzerde route die in Margraten begint is wandelroute Eijsden-Margraten. De route is 8 km lang en voert van Margraten richting Ingber met uitzicht over het Zuid-Limburgse heuvelland. Onderweg passeer je Talentino, een knus restaurant waar mensen werken met een psychiatrische of verstandelijke beperking. Bij een sfeervol haardvuur kun je genieten van gebakken vlaai en nog veel meer. Startpunt: Burgemeester Ronckersplein 11 in Margraten.

NB : beide routes zijn met een beetje puzzelen te combineren tot een lekkere lange wandeling.

De Netherlands American Cemetery and Memorial in Margraten (Foto: Wikipedia.com).  De Netherlands American Cemetery and Memorial in Margraten (Foto: Wikipedia.com).

Routetip 10: Wandelroute Imstenraderbos, 6,1 km

Grubben en een gruwelijk mooi bos
Het eeuwenoude Imstenraderbos, gelegen aan de rand van Heerlen, wordt omschreven als een betoverend bos. Het hoorde vroeger bij kasteel Imstenrade, het was het jachtbos van de landheer. Naast prachtige bomen - waarschijnlijk staan er de hoogste en meest majestueuze beuken van Nederland - heeft het heuvels, graslanden, holle wegen, struwelen, scheerhagen en hoogstamboomgaarden. Er heerst stilte in het diepe bos, vleermuizen en uilen voelen zich er helemaal thuis. In het Imstenraderbos leven onder andere de bosuil en de ransuil, en meerdere soorten vleermuizen. De akkers, graslanden, graften en hagen zijn het domein van patrijs, grauwe klauwier en grasmus, maar ook een dassen voelen zich thuis in het gebied, je vindt er enkele dassenburchten. Onderweg naar Heerlen heb je prachtig uitzicht op de Maas die zich diep in de de bodem heeft ingesleten en een terrassen-landschap heeft gevormd. Bijzonder zijn de diepe erosiegeulen, ontstaan door het water dat van de plateaus naar de dalen stroomde. Grubben heten die geulen in Zuid-Limburg.

Wandelroute Imsteraderbos (witte pijltjes, 6,1 km) voert deels door het mysterieuze oude beukenbos, deels over een prachtig weiland vol met fruitbomen. In het najaar wemelt het bos van de paddenstoelen en misschien spot je wel een ree. De wandeling start en eindigt bij 't Koffiehuuske in Heerlen.


Tip: Een complete wandelkaart met tientallen wandelroutes in Zuid-Limburg kun je bestellen via www.limburgwinkel.nl. Dé digitale wandelgids voor Zuid-Limburg is www.wandelgidszuidlimburg.com.


In de Wandel.nl webshop

€ 6,95
Ledenprijs € 5,00
€ 11,95
Ledenprijs € 8,95
€ 4,95
Ledenprijs € 3,95

Geschreven door

Nanda Raaphorst

Nanda Raaphorst is buitensporter en auteur. Ze schrijft reisreportages, o.a. over wandel- en fietsroutes in Nederland en Europa.


Word lid van KWBN

Als wandelliefhebber zit je goed bij KWBN. Wij bieden iedere wandelaar voordelen op maat. Kijk snel verder!

Waarom lid worden?