Warme wandelroutes in de herfst: 10 tips

Waar kun je in de herfst een mooie wandeling maken? Wandel.nl zet tien mooie herfstroutes voor je op een rij.

Wil de herfst de zomer overtreffen, dan moet-ie met wat héél moois komen. Met deze wandelingen kan het bijna niet missen. Ze voeren door prachtige loofbossen of over hellingen waar het de wijnbladeren zijn die zich uitsloven in geel, rood en goud. Je wordt al warm bij het idee.

Foto: Shutterstock Foto: Shutterstock

Tip 1: Utrecht, Groene Wissel Maarn, 19 km

Enorme tuinen en een oeroud dennenbos

Maarn is het startpunt van deze wandelroute die je urenlang door (meestal) stille bossen voert. In 1921 werd Maarn gebouwd voor de arbeiders die in de zandafgraving van de Nederlandse Spoorwegen werkten. De kleine huizen hebben enorme tuinen, vandaar dat Maarn de bijnaam Tuindorp kreeg. Die tuinen waar de arbeiders zelf hun groenten konden verbouwen, waren ter compensatie van het magere loon dat ze verdienden. En nu is de vraag, zal dit unieke tuindorp worden opgenomen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO?

De pyramide van Austerlitz, foto: Wikimedia De pyramide van Austerlitz, foto: Wikimedia

Vanuit Maarn wandel je langs de rand van het Henschotermeer en door de bossen naar de Pyramide van Austerlitz, een 36 meter hoge bult uit 1804 met op de top een stenen obelisk. De piramide bestaat uit aarde en graszoden en heeft qua vorm wel iets weg van de piramide van Gizeh, in Egypte.

Op weg naar het dorpje Austerlitz wandel je door de bossen, langs de akkers en over de hei van Landgoed Den Treek. Vervolgens voeren fraaie slingerpaadjes en imposante boslanen naar en door Landgoed Huis te Maarn, dat op een helling van de Utrechtse Heuvelrug ligt. Het voormalige theehuis is in de loop der tijd vervangen door een witgepleisterd landhuis dat iets weg heeft van het Witte Huis in Washington. Even bij stil staan of snel doorlopen..?


Tip 2: Gelderland, wandelroute Wolfheze, 16 km

Een kasteel en mysterieuze wodanseiken

De eeuwenoude beuken langs de Italiaanseweg, foto: Wikimedia - Henk Monster De eeuwenoude beuken langs de Italiaanseweg, foto: Wikimedia - Henk Monster

Deze mooie wandeling (met af en toe een stevige klim) voert door het Sprengenbos van Wolfheze en door de Bilderbergbossen. Over de befaamde (onder fietsers 'beruchte') Italiaanseweg wandel je richting Heveadorp en over landgoed Duno, een landschapspark met een prieeltje, een theekoepel, een rosarium, een belvedère (uitzichtpunt) en rotspartijen.

De Italiaanseweg is een steile klinkerweg die in twee spaghettibochten de beboste stuwwalrand op slingert achter Kasteel Doorwerth. Hij werd ooit aangelegd door een van de kasteelheren om zijn kasteel makkelijker te bevoorraden. De oude beuken langs de weg zijn ruim 250 jaar oud.

Kasteel Doorwerth is fraai gelegen in de uiterwaarden van de Rijn. Op de stuwwal erachter liggen heuvels met bossen, akkers en weilanden. Het kasteel heeft drie musea en in kasteelrestaurant De Zalmen serveren ze heerlijke broodjes, taartjes en salades. Via de Cardanusbossen en de Wolfhezerheide wandel je naar de Wolfhezer beek. Hier vind je de veelbesproken Wodanseiken, zo genoemd door de fantasierijke broers Gerard en Johannes Warnardus Bilders, landschapsschilders en initiatiefnemers van de Oosterbeekse School. De omgeving van Wolfheze - de hei, de beken en de grillige oude eiken - waren vaak het onderwerp van hun romantische schilderkunst. Er schijnen officieel vijf Wodanseiken te zijn, waarschijnlijk zijn ze zo'n 450 jaar oud.


Tip 3: Utrecht, wandelroute Lage Vuursche, 11 km

Kriskras bospaadjes en heel veel pannenkoeken

Het dorp Lage Vuursche is niet alleen een prima oord om pannenkoeken te eten, het is ook de plek waar prinses Beatrix woont (in het hermetisch afgeschermde, in het bos gelegen kasteel Drakensteijn) én de plek vanwaar je prachtige boswandelingen kunt maken. Een van die wandelingen voert over statige lanen met eeuwenoude beuken. Erg mooi is landhuis Eyckenstein met het direct erachter gelegen park Eykenstein. De tuinarchitect die het ontwierp, was de beroemde Leonard Anthony Springer. De tuin is in 1881 aangelegd, in typisch Engelse landschapsstijl: met golvende lijnen, doorzichten, boompartijen, groepen heesters, grasvelden en waterpartijen.

Ander fraai bos op deze wandelroute is het Ridderoordse Bos. Het beheer van het Utrechts Landschap is erop gericht de groei van dennenbomen te temperen en meer ruimte te geven aan loofbomen die hier van oorsprong thuishoren, zoals inlandse eiken en berken. In het bos wemelt het van de paddenstoelen en met wat geluk kun je er ook spechten en boomklevers spotten of misschien zelfs een ree of een das. De Eijckensteinsesteeg, de Beukenlaan en de Vuurse Steeg doorsnijden het bosgebied dat een doolhof aan wandelpaadjes herbergt, maar dan wel een heel mooi doolhof!

Park Eykenstein, foto: Wikimedia - Gladius2009 Park Eykenstein, foto: Wikimedia - Gladius2009

Tip 4: Gelderland, wandelroute Speulder- en Sprielderbos, 15 km

Dansende bomen en een spooky kuil

Vanuit Garderen - met fotogeniek kerkje en een overvloed aan terrassen - wandel je zo de bossen in van de Veluwe. Je komt onder meer door het oude, sfeervolle Speulder- en Sprielderbos dat bekend staat om z’n ‘dansende bomen’. Deze bomen lieten de houthakkers staan omdat hun kromme stammen geen stuiver opbrachten. Vooral het begin van de wandeling door deze eindeloos ogende bossen - 85% van de wandelroute voert door het bos - is bijzonder: je wandelt kilometerslang over een hooggelegen duinrug en kijkt links en rechts de beboste diepte in.

Het Solse Gat, foto: Wikimedia - K. Vliet Het Solse Gat, foto: Wikimedia - K. Vliet

Mysterieus natuurverschijnsel in het dichte bos is het Solse Gat, een enorme kuil in de bodem. Het is onduidelijk hoe dit is ontstaan. Volgens een legende stond hier ooit een klooster maar als straf voor het wangedrag van de monniken werd het door de aarde verzwolgen. Wichelroedelopers bezoeken het Solse Gat omdat zij hier leilijnen vermoeden. Hoogstwaarschijnlijk is het gat ontstaan door een grote klomp ijs in de bodem, die nadat hij was gesmolten een soort 'krater' achterliet. Die krater is nogal drassig - prima bodem voor planten als waterdrieblad, slanke sleutelbloem en bosanemoon. De tweede helft van de wandeling voert over stille bospaden en langs de Koudhoornse Heide weer terug naar Garderen.


Tip 5: Drents-Friese Wold bij Appelscha, 22 km

Weelderig bos en stuifzanden

Een stevige boswandeling door Nationaal Park het Drents-Friese Wold, dat na de Hoge Veluwe het grootste aaneengesloten bosgebied van ons land is. Het werd vanaf 1850 aangeplant om te voorkomen dat Appelscha onder het stuifzand zou verdwijnen. Even buiten het dorp ligt het bezoekerscentrum Drents-Friese Wold van Staatsbosbeheer. Je loopt van de fraaie oude dennen bij de Belvedère naar het schilderachtige Aekingerzand dat je vanaf de uitkijktoren kunt overzien. Het is niet moeilijk je voor te stellen hoe de uitgestrekte zandvlakten van Drenthe er vroeger uit hebben gezien. Het bos verandert onderweg langzaam van een weelderig oud bos naar een open vlakte met hier en daar een vliegden. De wandeling voert vervolgens door het plaatsje Oude Willem. In 2007 werd Oude Willem verkozen tot mooiste plekje van Nederland. In de bossen bij Oude Willem, vlakbij Diever, ligt een prachtig natuurkampeerterreintje. Tip voor de herfstvakantie?

Het Aekingerzand, foto: Wikimedia - Maarten Sepp Het Aekingerzand, foto: Wikimedia - Maarten Sepp

Tip 6: Gelderland, wandelroute Bossen en beken, 19 km

Onverhard en idyllisch

Een 'heerlijke' wandeling, zoals ervaringsdeskundigen haar omschrijven, want: 'praktisch onverhard en door prachtige, afwisselende bosgebieden met onderweg vele idyllische slingerpaden langs de meest schitterende beken en sprengen van deze streek.' Vanaf station Ede-Wageningen wandel je binnen een mum van tijd het Sysseltbos in. Ooit stond op de hoogste heuvel in het bos een galg. Van heinde en verre was die te zien, wat een waarschuwing moest zijn voor rovers, dieven en moordenaars. 

Boerderij op Landgoed Quadenoord, foto: Wikimedia - Henk Monster Boerderij op Landgoed Quadenoord, foto: Wikimedia - Henk Monster

Na de Sysselt wandel je door het uitgestrekte en bosrijke landgoed Hoekelum waar je - even van de route af - het terras kunt verkennen van het gelijknamige kasteel (mooi uitzicht!). Daarna rijgen de bossen zich aaneen, gevolgd door wat heidevelden en enkele akkers. Prachtige paadjes voeren achtereenvolgens langs de Molenbeek, de Bosbeek en de Paradijsspreng. Opnieuw voert de wandeling door het bos, nu over de stille paden van de Quadenoordse bossen. Ze horen bij landgoed Quadenoord, waar je kunt slenteren door een fraaie beeldentuin. Via de Renkumse Beek en opnieuw de bossen van de Sysselt kom je over licht heuvelige boswegen weer terug bij af, het station van Garderen.


Tip 7: Zuid-Limburg, wandelroute rondom de Sint-Pietersberg, 10,8 km

Bergwandeling met een wijntje

Wandelroute Sint-Pietersberg belooft mooie uitzichten over het Jekerdal. Daarin ligt de Apostelhoeve, de eerste commerciële wijngaard van Nederland. Ook Château Neercanne passeer je, het enige terrassenkasteel, nu restaurant, van Nederland. Andere, niet te missen rustpunten op deze wandelroute zijn Châlet Bergrust en Buitengoed Slavante, met de oudste wijngaard (uit 1967) van Nederland. Mooi dat herfstig gekleurde wijnblad!

Icoon op deze wandelroute is letterlijk en figuurlijk de Sint Pietersberg. Dankzij de inzet van Natuurmonumenten zal er vanaf 2018 een eind komen aan de uitgravingen van het mergel, diep uit het hart van de berg. Dan zal de natuur meer ruimte krijgen, wat de berg voor wandelaars extra aantrekkelijk maakt. Én voor de oehoe die de berg en omgeving - 's nachts jaagt-ie zelfs in de straten van Maastricht - als domein heeft. De grootste uil van Europa kan zo'n 75 centimeter groot worden en heeft een spanwijdte van 1 meter 80!

Het Jekerdal, foto: Wikimedia - Romaine Het Jekerdal, foto: Wikimedia - Romaine

Tip 8: Utrecht, Hoogtepuntenroute, 9,1 km

Dwars door de Kaapse Bossen

De Kaapse Bossen zijn een uitgestrekt wandelbos bij Doorn, middenin Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Je kunt er het geroffel van spechten horen, het geritsel van boommarters (die de holen van spechten gebruiken om jongen in groot te brengen), het gefladder van appelvinken en het geoehoe van de bosuil. En verstopt onder de herfstbladeren groeien paddenstoelen in allerlei bizarre kleuren en vormen. Eyecatcher in het bos is de 25 meter hoge uitkijktoren De Kaap, goed voor een geweldig uitzicht over vrijwel de hele Utrechtse Heuvelrug. Van de Amerongse Berg in het oosten tot de Domtoren van Utrecht in het westen. Bij mooi weer zie je in het zuiden zelfs de Rijn door de weilanden kronkelen.

In de Kaapse Bossen vind je veel sporen uit het verleden: grafheuvels, historische paden, oude grenswallen en landgoederen. Na terugkomst uit de Zuid-Afrikaanse Kaap kocht de familie Swellengrebel rond 1750 dit gebied. Het bestond toen uit hei en zandverstuivingen - ze vonden het op Zuid-Afrika lijken en gaven het gebied daarom de naam Kaapse Bossen. Waren de Kaapse Bossen van oorsprong een eentonig productiebos, door beheer van Natuurmonumenten is dat verleden tijd. Je wandelt nu door een min of meer natuurlijk en gevarieerd bos met opvallend veel tamme kastanjes.

Kaapse bossen, foto: Wikimedia - Onderwijsgek Kaapse bossen, foto: Wikimedia - Onderwijsgek

Tip 9: Zuid-Limburg, NS-wandelroute Savelsbos, 23 km

Vuursteenknollen en hoge woudreuzen

Vuursteenmijn in het Savelsbos, foto: Wikimedia - Romaine Vuursteenmijn in het Savelsbos, foto: Wikimedia - Romaine

Het Savelsbos is een smalle, zes kilometer lange strook bos met steile hellingen. Het gaat door voor een van de mooiste bossen van Nederland met hoogteverschillen tussen 70 en 125 meter boven NAP. Regelmatig worden in het Savelsbos - Savelsbösj op z'n Limburgs - sporen uit de steentijd gevonden. Zoals prehistorische vuursteenmijnen, vuursteenknollen en splinters vuursteen. Ze doen vermoeden dat hier lang geleden - ruim 4000 jaar terug - bijlen en speerpunten gemaakt werden.

Deel van het Savelsbos is natuurreservaat en in beheer bij Staatsbosbeheer. Het bos is over het algemeen oud - hoge woudreuzen geven het een indrukwekkend aanzien. Naast die bijzondere sfeer vormen die kolossen ook een lekker beschut plekje voor holenbroeders en dassen. De tocht is pittig, stijgt en daalt over holle, soms gladde landwegen en smalle paden. De wandelroute kan op verschillende punten gestart/ingekort worden tot een lengte van 8, 12, 15, 18 of 21 km.


Tip 10:  Flevoland, wandelroute Randmeerbossen, 16 km

Scheepswrakken en scharrelvarkens

Deze wandelroute over karrensporen, graspaden, struinpaden, bospaadjes en landweggetjes voert onder andere door het Reve-Abbertbos, via het Roggebotzand, langs de Roggebottocht (een sloot) en over landgoed Roggebotstaete. Veel 'roggebot' (de naam van een voormalige zandbank) op deze route, maar vooral ook veel bossen, allemaal onderdeel van de uitgestrekte Randmeerbossen, een van de grootste aaneengesloten loofbossen van West-Europa.

In het Reve-Abbertbos groeien 500 soorten paddenstoelen, foto: Pixabay In het Reve-Abbertbos groeien 500 soorten paddenstoelen, foto: Pixabay

Het Reve-Abbertbos is een nog jong bos al zijn er al meer dan 500 soorten paddenstoelen te vinden en allerlei bijzondere mossoorten en varens. De bomen groeien op de drooggevallen bodem van de voormalige Zuiderzee. In die bodem liggen stobben: restanten van afgestorven, soms duizenden jaren oude bomen, die vroeger deel uitmaakten van het moerasbos. Ook schepen die vergingen op de zandbanken zijn bewaard gebleven in de bodem. Zo ligt er een wrak van een groot schip, een fluitschip of driemaster, uit de 18de eeuw. Veel voorkomende vogels: wielewaal, houtsnip, appelvink, zwarte specht, fluiter, boomklever, raaf en wespendief. Soms worden boommarters en dassen gezien.

Ander mooi gebied is het Roggebotzand, met duurzaam loofhout maar ook veel naaldbomen. Door de vruchtbare zeebodem lijken de bomen al eeuwenoud, maar het bos bestaat pas vijftig jaar. Via landgoed Roggebotstaete keert de route weer terug. Het landgoed is nog jong. OP het 52 ha grote gebied scharrelen Drents Heideschapen, Mangalitsa varkens en Brandrode runderen. Zij zijn onderdeel van het plan om het landgoed natuurlijk te beheren en een voedselproducerend natuurgebied te worden. In het weekend kun je even langs in de Keet van Staete, een rustieke keet waar Gerry en Thon Groffen-Prins tussen het haken en wandelstok snijden door een kop koffie serveren.


In de Wandel.nl webshop

€ 6,95
Ledenprijs € 5,00
€ 11,95
Ledenprijs € 8,95

Geschreven door

Nanda Raaphorst

Nanda Raaphorst is buitensporter en auteur. Ze schrijft reisreportages, o.a. over wandel- en fietsroutes in Nederland en Europa.


Word lid van KWBN

Als wandelliefhebber zit je goed bij KWBN. Wij bieden iedere wandelaar voordelen op maat. Kijk snel verder!

Waarom lid worden?


Lees ook

Tips om mooie herfstfoto's te maken
Dit kun je doen met je geraapte kastanjes: een paar tips
Wandelroutes door parken, tuinen en landgoederen: 10 tips
Stevige wandelroutes over heuvels, wallen en duinen: 10 tips
10 verrassende wandelgebieden
10x warme wandelroutes in de winter