De 11 steden van het Elfstedenpad

Langs welke elf steden gaat het Elfstedenpad en wat is er in deze steden te zien? Een overzicht: van Leeuwarden tot Dokkum.

1. Leeuwarden

Mata Hari en de Bonkevaart

Finish van de Elfstedetocht in 1956 in Leeuwarden Finish van de Elfstedetocht in 1956 in Leeuwarden

Leeuwarden is niet voor niets uitgeroepen tot Culturele Hoofdstad in 2018. In de historische binnenstad barst het van de monumenten. Leeuwarden is ook de stad van Mata Hari. In 2017 is het precies honderd jaar geleden dat deze beroemde danseres door een Frans vuurpeloton werd gefusilleerd. Ze werd verdacht van spionage voor de Duitsers tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het Elfstedenpad loopt langs het huis aan de Grote Kerkstraat (nummer 212) waar Mata Hari in haar jeugdjaren woonde. Ook passeer je een beeldje van haar, dat tegenover haar geboortehuis staat.

Leeuwarden is natuurlijk ook de finishplaats van de Elfstedentocht. De Bonkevaart is de plek van eeuwige roem. Hier finishen de schaatsers hun 200 kilometer lange tocht door vrieskou, duister en een snijdende wind. Een paal in het water en een informatiebord markeren de plaats waar Henk Angenent in 1997 tijdens de laatste Elfstedentocht zijn schaats als eerste over de meet duwde. De Bonkevaart was niet altijd de finishplaats van de Tocht der Tochten. Het Elfstedenpad gaat langs het punt waar tot 1956 de schaatsers aankwamen: de Prinsentuin. 


2. Sneek

Waterpoort en Scheepvaartmuseum

Waterpoort, foto: Petra den Ambtman Waterpoort, foto: Petra den Ambtman

Sneek is de tweede stad op de route van de Elfstedentocht en het Elfstedenpad. De schaatsers rijden door deze stad als de zon nog moet opkomen. Als je bij daglicht door Sneek wandelt, zie je de historische binnenstad. Blikvanger is de Waterpoort, het symbool van Sneek. Deze poort werd al in de vijftiende eeuw gebouwd om de stad te beschermen tegen indringers vanaf het water. Leuk uitstapje tijdens je wandeltocht: het Fries Scheepvaart Museum. Hier kun je in de maritieme geschiedenis van Friesland duiken. Je ziet er bijvoorbeeld oude scheepsmodellen, schilderijen van zeeschepen en gebruiksvoorwerpen.  


Een fierljepper, foto: Wikimedia - Theun Een fierljepper, foto: Wikimedia - Theun

3. IJlst

Fierljeppen en een oude schaatsfabriek

In IJlst stond vanaf 1865 een fabriek die houten gereedschappen en de bekende houtjes maakte. Je weet wel, van die schaatsen die altijd aan de zijkant van je schoenen zaten in plaats van eronder toen je vroeger leerde schaatsen. Van de fabriek, de firma Nooitgedagt, staat nu nog één gebouw overeind. Hierin is een museum over de historie van de fabriek gevestigd. Als je in de zomer het Elfstedenpad gaat lopen, heb je kans ‘ljeppers’ in actie te zien. In IJlst vinden ieder jaar meerdere wedstrijden in fierljeppen plaats. Zouden ze de overkant halen?


Sloten, foto: Pixabay Sloten, foto: Pixabay

4. Sloten

Het kleinste stadje en toverlantaarns

Terwijl je in de verte het Slotermeer ziet, wandel je richting Sloten: de kleinste stad van de Friese Elfsteden. Je wandelt over bolkeien. Vergeet niet naar boven te kijken, want de historische pandjes hebben diverse soorten gevels.

In het oude stadhuis van Sloten is tegenwoordig een museum, Museum Sloten. Hier kom je van alles te weten over de geschiedenis van het stadje. Het museum heeft bovendien een bijzondere collectie toverlantaarns. De lantaarn werd waarschijnlijk rond 1650 uitgevonden door Christiaan Huygens. De toverlantaarn werd onder meer gebruikt in het onderwijs aan universiteiten en in het theater.


Het Vrouwtje van Stavoren, foto: Wikimedia Het Vrouwtje van Stavoren, foto: Wikimedia

5. Stavoren

De oudste en 'Het Vrouwtje'

Stavoren kreeg al in 1077 stadsrechten en is daarmee de oudste stad van Friesland. Bij de stad ligt het Johan Frisokanaal met het J.L. Hooglandgemaal: het grootste lozingsysteem van Europa. In Stavoren kom je langs een bekend beeld: dat van het 'Vrouwtje van Stavoren'. Het beeld uit 1969 verwijst naar een oude sage die uitgroeide tot het bekendste volksverhaal van Friesland. Het verhaal staat symbool voor het verval van het ooit zo rijke Stavoren.


Het Schaatsmuseum in Hindeloopen - Foto: Wikimedia

6. Hindeloopen

Schaatsmuseum en 'de gemiste stempel'

Hindeloopen is het schaatscentrum van Friesland. In het Schaatsmuseum vind je de grootste schaatsencollectie ter wereld en de complete geschiedenis van de Elfstedentocht.

Het was bij Hindeloopen dat Piet Kleine in 1997 vergat te stempelen. De onfortuinlijke schaatser reed per ongeluk het stempelhuisje voorbij en werd daarom uit de uitslag geschrapt. Zijn incomplete stempelkaart is te zien in het Schaatmuseum. Bekijk op deze film hoe Piet Kleine de stempelpost voorbij reed.


Wandelen bij Workum, foto: Anko Drent Wandelen bij Workum, foto: Anko Drent

7. Workum

Stad van aardewerk

Workum is een van de kleinere Friese steden. Als je door het oude centrum van Workum wandelt, waan je je in een openluchtmuseum. Je ziet tientallen rijksmonumenten met bijzondere gevels. Een deel van de stad is niet voor niets uitgeroepen tot beschermd stadsgezicht. In Workum werd vanaf de zeventiende eeuw in pottenbakkerijen het bekende Fries aardewerk gemaakt. In het centrum zijn nu nog een paar aardewerkateliers waar de oude techniek nog wordt gedemonstreerd.  


Het stadhuis van Bolsward, foto: Wikimedia - Michielverbeek Het stadhuis van Bolsward, foto: Wikimedia - Michielverbeek

8. Bolsward

Terpen en Berenburg

Bolsward is gebouwd op drie terpen. De oudste terp dateert nog van voor de jaartelling. In Bolsward wandel je langs monumenten en grachten.

Blikvanger is het stadhuis uit ongeveer 1615. Bolsward is ook de stad van Berenburg, een sterke drank waarbij kruiden worden getrokken op jenever.


Harlingen, foto: Wikimedia - S. Möller Harlingen, foto: Wikimedia - S. Möller

9. Harlingen

600 monumenten en de Stenen Man

Harlingen is méér dan de plaats waar je naar toe moet als je naar Vlieland en Terschelling wilt varen. In deze stad vind je maar liefst 600 monumenten. Je wandelt er langs grachten en smalle steegjes. In Harlingen begint voor de schaatsers tijdens de Elfstedentocht één van de zwaarste delen van de route. Ook op het Elfstedenpad wacht de wandelaars vanaf Harlingen een pittig traject.

Op de dijk passeer je de Stenen Man, een standbeeld uit 1576 van stadhouder Caspar de Robles. In 1570 raakten door de Allerheiligenvloed de dijken bij Harlingen zwaar beschadigd. De stadhouder van Friesland wist de Friezen bij elkaar te brengen om de dijken te herstellen.


Het planetarium in Franeker, foto: Wikimedia - Niels Elgaard Larsen Het planetarium in Franeker, foto: Wikimedia - Niels Elgaard Larsen

10. Franeker

'Kaatstempel' en planetarium

In Franeker bevindt zich het centrum van de kaatssport. In de stad ligt Het Sjûkelân: een kaatsbaan waar vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw wedstrijden plaatsvonden. Kaatsen was een echt Fries volksvermaak. Nog steeds wordt er in 'kaatstempel' Het Sjûkelân gekaatst.

Een plek in Franeker die tijdens je wandeltocht zeker een bezoekje waard is, is het oudste en grootste nog werkende planetarium ter wereld. In de achttiende eeuw bouwde de Friese amateurastronoom Eise Eisinga in zijn woonkamer een bewegend schaalmodel van het zonnestelsel. Het planetarium laat zien hoe de planeten in het zonnestelsel bewegen.


Standbeeld van Bonifatius in Dokkum, foto: Wikimedia - Gouwenaar Standbeeld van Bonifatius in Dokkum, foto: Wikimedia - Gouwenaar

11. Dokkum

De moord op Bonifatius

Zeg je Dokkum, dan zeg je Bonifatius. In het jaar 753 trok de missionaris Bonifatius naar het noorden om het christendom te verspreiden. In 754 werd hij door heidense Friezen bij Dokkum vermoord.

Een standbeeld in Dokkum herinnert aan de moord. Boven zijn hoofd houdt Bonifatius een boek. Het verhaal gaat dat Bonifatius het boek van de heilige evangelie op zijn hoofd legde om zich tegen het zwaard van de aanvaller te beschermen. De moord zorgde ervoor dat er in de dertiende eeuw een serieuze cultus van Bonifatius in Dokkum ontstond. In het centrum van de stad vonden archeologen resten van vijf kerken. Bonifatius werd overigens niet in Dokkum begraven, maar in het Duitse Fulda.

Zin gekregen om het Elfstedenpad te gaan lopen? Bestel hier de gids van het Elfstedenpad.


In de Wandel.nl webshop

€ 6,95
Ledenprijs € 5,00
€ 11,95
Ledenprijs € 8,95
€ 4,95
Ledenprijs € 3,95

Word lid van KWBN

Als wandelliefhebber zit je goed bij KWBN. Wij bieden iedere wandelaar voordelen op maat. Kijk snel verder!

Waarom lid worden?